<< มะขาม >>

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Tamarindus indica L.

ชื่อวงศ์ : LEGUMINOSAE (FABACEAE) CAESALPINIOIDEAE

ชื่อสามัญ : Tamarind

ชื่ออื่น : หมากแดง (แม่ฮ่องสอน) อำเปียล (เขมร) มะขามไทย, ม่วงโคล้ง (กระเหรี่ยง - กาญจนบุรี) ตะลูบ (ชาวบน - โคราช) ขาม (ใต้)

ลักษณะ : เป็นไม้ต้นสูง 15 - 25 เมตร ลำต้นขรุขระ เปลือกต้นสีเทาเกือบดำ แตกกิ่งก้านมากมาย ใบประกอบแบบขนนกเรียงสลับใบย่อยรูปขอบขนาน กว้าง 5-8 มม. ยาว 1-1.5 ซม. ดอก ออกเป็นช่อที่ซอกใบ กลีบดอกสีเหลือง มีลายม่วงแดง ผล เป็นฝักสีน้ำตาลหรือน้ำตาลอมเทา รูปฝักเมื่อยังอ่อนจะแบนยาว เมื่อฝักแก่ขึ้นจะกลมยาว เนื้อแข็งเป็นสีขาวนวลอมเขียว และเปลือกจะติดแน่นเนื้อ ฝักเมื่อแก่จัดมากๆ เนื้อในฝักจะฝ่อลงไม่ติดกับเปลือก เนื้อจะนิ่มเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลเรียกว่า มะขามเปียก มีทั้งรสหวานและเปรี้ยว ช่วงนี้เปลือกฝักจะเปราะและแตกง่าย ขนาดฝักเมื่อโตเต็มที่จะกว้างราว 2 - 3 เซนติเมตร ยาว 10 - 15 เซนติเมตร ในฝักมีเมล็ดสีน้ำตาลราว 3 - 12 เมล็ด

การขยายพันธุ์ : ด้วยเมล็ด การใช้กิ่งทาบกิ่ง ติดตา หรือตอนกิ่ง เจริญเติบโตได้ดีในทุกภาคของประเทศไทย

ส่วนที่ใช้เป็นยา : เมล็ด ดอก ใบ เนื้อในฝัก ราก เปลือก

สรรพคุณ ขนาดและวิธีใช้ : ตำรายาไทยใช้มะขามเปียกเป็นยาถ่าย เนื่องจากมีกรดอินทรีย์ เช่น กรด tartaric และกรด citric เปลือกต้นเป็นยาสมานคุมธาตุ เนื้อในเมล็ดเป็นยาฆ่าพยาธิไส้เดือน ใบและยอดอ่อนมีรสเปรี้ยว ใช้ในการอาบอบสมุนไพร

• อาการท้องผูก เนื้อมะขามเปรี้ยว 70 - 150 กรัม ประมาณ 10 - 20 ฝัก จิ้มเกลือรับประทาน ดื่มน้ำตามมากๆหรือจะนำมาคั้นกับน้ำ เติมเกลือเล็กน้อยดื่ม การที่มะขามเปียกช่วยถ่ายได้ เพราะมีรสเปรี้ยวจึงช่วยระบายได้
• อาการ ไอ ระคายคอจากเสมหะ ใช้เนื้อมะขามเปียก 70 - 100 กรัม ประมาณ 10-15 ฝัก คั้นด้วยน้ำเติมเกลือเล็กน้อย ใช้จิบบ่อยๆ การที่เนื้อมะขามเปียกคั้นด้วยน้ำ ช่วยลดอาการไอ เพราะเนื้อมะขามเปียกมีกรดอินทรีย์หลายชนิดมีรสเปรี้ยว จะช่วยกัดเสมหะให้หลุดออก จึงทำให้ระงับอาการไอได้
• ถ่ายพยาธิ เอาเมล็ดแก่มาคั่วแล้วกะเทาะเปลือก เอาเนื้อในเมล็ดไปแช่น้ำเกลือจนนุ่ม รับประทานครั้งละ 20-30 เมล็ด
• ลดความดัน นำดอกสด ไม่จำกัด ใช้แกงส้ม หรือต้มกับปลาสลิดรับประทาน
• แก้หวัด ต้มน้ำให้เดือด ทุบหัวหอมสัก 7 - 8 หัว ใบมะขามอ่อนและแก่ลงไป พอควันขึ้นก็เอาผ้าขนหนูผืนใหญ่คลุมทั้งหัวและหม้อหัวหอม ใบมะขาม สูดเข้าสูดออกสัก 5 นาที ระวังอย่าสูดไอร้อนๆ อย่างเดียวตลอด พอร้อนทนไม่ไหวก็เอาผ้าคลุมออก เอาผ้าคลุมสูดใหม่ จนพอใจ เติมน้ำเย็นลงไปในหม้อกลายเป็นน้ำอุ่นๆ เอาหัวหอมกับใบมะขามโกรกหัวหลายๆ ครั้ง
• ท้องเดิน รากมะขาม 1 กำมือต้มกับน้ำพอประมาณ จนเดือดแล้วดื่ม 1 ถ้วยกาแฟ ก็จะบรรเทาอาการ
• ช่วยสมานและรักษาแผลได้ นำเมล็ดมะขามกะเทาะเปลือกออก ต้มแล้วนำมาล้างแผล
• ลดความดันโลหิตสูง ใช้ดอกสดไม่จำกัดจำนวน มาทำอาหารรับประทาน เช่น แกงส้ม หรือต้มกับปลาสลิด
• บำรุงหน้า ใช้มะขามเปียกข้นๆ ทาให้ทั่วใบหน้า ทิ้งไว้ 10-15 นาที แล้วล้างออก ทำให้ใบหน้าขาวผ่องปราศจากสิวฝ้า
• ตกขาว ผู้หญิงที่มีตกขาวมากผิดปกติ คัน รู้สึกกังวลไม่สบายใจ ให้ใช้ ใบมะขาม 1-2 กำมือ ทั้งใบและก้าน นำมาล้างให้สะอาด ใส่น้ำ พอท่วมยา ต้มให้เดือดสัก 10-15 นาที กินวันละ 3 ครั้งๆ ละ 1 แก้ว ก่อนอาหารทุกวัน ประมาณหนึ่งอาทิตย์ก็จะหาย
• ผิวแห้ง หน้าหนาวผิวจะแห้ง แตกเป็นขุย เอามะขามเปียกปั้นเป็นก้อน ขนาดกำมือ และถูตัวไปมาแทนสบู่ ถูให้ทั่วหน้า สักพักล้างออก เมื่อใช้แล้วรู้สึกสะอาดดี ผิวไม่แห้งแตกเลย
• ประจำเดือนไม่ปกติ เอาเนื้อมะขามเปียกละลายน้ำร้อน คั้นใส่ เกลือและน้ำตาลพออร่อย ดื่มวันละ 2-3 ครั้ง ก่อนมีประจำเดือน 1 อาทิตย์ นอกจากทำให้ประจำเดือนมาปกติแล้ว ยังช่วยลดอาการปวดประจำเดือน และระบายท้องอีกด้วย
• คลื่นไส้อาเจียน แพ้ท้อง ใช้เนื้อมะขามเปียกปั้นเป็นก้อนเท่าหัวแม่มือ ประมาณ 2-4 ก้อน ผสมน้ำคั้นแล้วอุ่นดื่ม การดื่มควรจิบทีละน้อย หรือจะใช้มะขามสดจิ้มเกลือกินก็ได้
• ยาหลังคลอด ในสมัยก่อนเวลาคลอดลูกแล้ว จะต้องกินน้ำคั้นจากมะขามเปียก เพื่อช่วยขับเลือดเสีย ขับน้ำคาวปลา และช่วยระบายท้องด้วย โดยเอามะขามเปียกละลายน้ำร้อนเติมเกลือ น้ำตาลพออร่อย ดื่มวันละ 2 ครั้ง เช้า-เย็น กินหลังคลอด ติดต่อกัน 1 เดือน
• บำรุงน้ำนม ใช้กิ่งหรือต้นมะขามสับเป็นชิ้นๆ 1 กำมือ ต้มกับ น้ำ 4 แก้ว ให้เดือดนาน 10-15 นาที ดื่มขณะร้อนๆ ต่างน้ำ วันละ 6-8 แก้ว กินหลังคลอดตลอดเดือน จะทำให้มีน้ำนมมาก ยานี้มีรสหวาน ดื่มง่าย ส่วนท่านใดดื่มแล้วคอแห้ง ไอบ่อยๆ ให้หยุดกิน เพราะยาไม่ถูกกับธาตุ
  

ข้อควรระวัง : รับประทานมากไปอาจทำให้ท้องเสียได้

อ้างอิงจาก สารศิลปยาไทย
ฉบับที่ 26 สมาคมผู้ประกอบโรคศิลปแผนไทย เชียงใหม่
www.tungsong.com
www.rspg.thaigov.net
www.phuketjettour.com